Bộ luật Hình sự 2015: Sửa đổi, bổ sung tối đa nhưng không khiến cho thay đổi chính sách lớn

(Công lý) - Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đinh Trung Tụng nêu rõ, công trình Luật sửa đổi, bổ sung một vài vấn đề của Bộ luật Hình sự (BLHS) được Chính phủ thiết kế theo quan điểm sửa đổi, bổ sung tối đa nhưng không làm đổi mới chính sách lớn của BLHS.

Nội dung trên được Thứ trưởng Đinh Trung Tụng nêu tại Phiên họp toàn bộ lần thứ 3, thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số nhân tố của BLHS số 100/2015/QH13 của Ủy ban Tư pháp, diễn ra ngày 26/9. 

Phiên họp có sự tham dự của thây mặt Thường trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của QH, Tòa án quần chúng tối cao, Viện kiểm sát nhân dân vô thượng, các bộ, ngành liên quan. 

Chủ trì phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga nêu rõ: phiên thứ ba của Ủy ban sẽ tiến hành hai nội dung quan trọng, thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS số 100/2015/QH13 và công trình Luật phòng, chống tham nhũng (sửa đổi). Đây là hai công trình luật quan trọng, có tác động lớn đến đời sống kinh tế- phường hội của đất nước, được dư luận phố hội rất niềm nở.

Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga phát biểu tại phiên họp

Trình bày Tờ trình của Chính phủ về công trình Luật sửa đổi, bổ sung một số yếu tố của BLHS số 100/2015/QH13, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đinh Trung Tụng nêu rõ: BLHS số 100/2015/QH13 được Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 10 phê duyệt, có hiệu lực chấp hành từ ngày 1/7/2016. Tuy nhiên, trong thời kỳ triển khai thực hiện Nghị quyết số 109/2015/QH13 của Quốc hội về việc khai hành Bộ luật này, các tổ chức sở quan đã phát hiện và phản chiếu về một số sơ sót kỹ thuật, một số quy định chưa có lí hoặc không dễ dàng áp dụng trong Bộ luật. Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã chỉ đạo Ủy ban Tư pháp chủ trì phối phù hợp với Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Tòa án quần chúng. # vô thượng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và tổ chức hữu quan khác tiến hành kiểm tra toàn thể các qui định của BLHS và buộc phải phương thức giải quyết nhằm đảm bảo ứng dụng hợp nhất BLHS trong thực tiễn.

Sửa đổi nhưng không khiến cho thay đổi chính sách lớn của BLHS

Thứ trưởng Đinh Trung Tụng cho biết, hiện tại có 2 quan điểm sửa đổi, bổ sung BLHS. Bí quyết tiếp xúc thứ nhất cho rằng, trên cơ sở vật chất kết quả rà soát và quy mô của một luật sửa đổi, bổ sung một vài điều của bộ luật thì nên xác định ý kiến là: sửa đổi, bổ sung ở mức tối đa các quy định của BLHS có lỗi kỹ thuật đã được phát hiện và những nội dung rõ ràng là chưa có lí hoặc có thể khó vận dụng trên thực tại liên quan tới một số chế độ cụ thể được biểu thị trong một số vấn đề luật của BLHS nhằm bảo đảm tính đồng bộ, hợp nhất và logic trong các luật pháp của BLHS, góp phần đảm bảo ứng dụng thống nhất quy định cũng như bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của đơn vị, cá nhân. Đồng thời, không khiến đổi mới những chế độ lớn của BLHS đã được Quốc hội Khóa XIII chuẩn y và không đặt ra vấn đề mới dẫn đến việc phải sửa đổi, bổ sung các luật khác đang được lùi hiệu lực thực hiện cùng BLHS. Việc sửa đổi, bổ sung một vài điều của BLHS cần phải tiếp diễn góp phần phục vụ yêu cầu của thực tế chiến đấu phòng, chống tù nhân.

Cách thức tiếp cận thứ nhị cho rằng, cần xác định quan điểm của dự án Luật này là giải quyết triệt để những điểm chưa có lí của BLHS, thậm chí là có thể sửa đổi cơ bản, trọn vẹn Bộ luật, trong đó, giải quyết một bí quyết đồng bộ các nhân tố liên quan đến việc lượng hóa các diễn biến mang tính định tính trong BLHS, nhất là các mức định lượng về hậu quả (tính mệnh, sức khỏe, của nả) cũng như giải quyết một bí quyết cơ bản các nhân tố lý luận và thực tại can dự đến những vấn đề cốt lõi là mối quan hệ giữa việc luật pháp trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương nghiệp với định nghĩa tù hãm, phân loại tù nhân; mối quan hệ giữa bổn phận hình sự của pháp nhân thương mại với nghĩa vụ hình sự của cá nhân...

Về điều này, Thứ trưởng Đinh Trung Tụng cũng nêu rõ, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số nhân tố của BLHS số 100 đã được Chính phủ thiết kế theo cách tiếp xúc thứ nhất. Cụ thể, dự thảo Luật đã sửa đổi, bổ sung mức định lượng trong các khung của 64 yếu tố luật nhằm bảo đảm sự tiếp liền giữa các mức định lượng trong các khung, tránh chồng chéo, trùng lặp, gây gian truân cho việc xử lý tù nhân; trong đó có 49 nhân tố luật can dự đến mức định lượng về tỷ lệ thương tích, tổn hại cho sức khỏe và 15 vấn đề luật can hệ đến các mức định lượng khác thuộc cáu thành một vài phạm nhân về kinh tế, môi trường, ma túy, xâm phạm bình an công cộng, bơ vơ tự công cộng… Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung mức hình phạt trong các khuông hình phạt của 12 vấn đề luật nhằm bảo đảm sự phân hóa rõ, có lí hạn độ trách nhiệm giữa các trường phù hợp tội vạ không giống nhau; sửa đổi, bổ sung một số yếu tố cấu thành của một vài tù nhân để đảm bảo phù hợp với thực tế và vài quy định thuộc phần Những pháp luật tầm thường của BLHS để đảm bảo tính nhất quán trong chính sách xử lý, bảo đảm tính bao quát, toàn diện và thích hợp hơn với thực tiễn.

Thay mặt đội ngũ phân tích Công trình Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Văn Luật đồng tình khi nghĩ rằng đối với chế độ hình sự lớn, chế độ hình sự mới được đưa vào BLHS 2015 giả dụ không tác động do sơ sót khoa học gây ra thì không đặt nhân tố để ý, sửa đổi lần này mà cần phải qua giai đoạn thi hành để tổng kết, bình chọn mới xác định được tính hiệu quả và tiến hành tìm hiểu để sửa đổi, bổ sung”. Dự án Luật này chỉ tập trung sửa đổi những qui định rõ ràng có sai sót dẫn đến bỏ lọt tù hãm hoặc tùy luôn tiện trong ứng dụng pháp luật hoặc thiếu nhất quán về chế độ hình sự…”, ông Luật nói.

Đương nhiên, Thượng tướng, Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm cho rằng, việc sửa đổi cần bảo đảm không để khoảng trống trong các luật pháp của luật pháp. Vì thế, cần sửa đổi triệt để, tổng thể để phục vụ yêu cầu thực tế, bởi trạng thái vi phạm quy định hiện thời có thể nói là tràn lan, bình thường. “Sửa đổi, bổ sung 141 nhân tố (khoảng 33% số yếu tố của BLHS) thì chẳng thể gọi là “một số điều” được, chưa kể 141 yếu tố này cũng chưa phải đã đích thực lặng tâm hoàn toàn”, Bộ trưởng cương trực nói.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Công Hồng: Nếu chúng ta làm cho kiểu “trăm hoa đua nở” thì không dễ dàng đi đến hồi kết, khó có thể  phê chuẩn được Công trình Luật chứ không nói đến một kỳ hay nhị kỳ. “Khuôn khổ sửa đổi, sửa cái gì? Cái gì chấm dứt khoát phải sửa, không sửa không được, cái gì có thể giải nghĩa được, cái gì không cần sửa phải xác định rất rõ thì mới bám vào tiêu chí đó mà làm. Ví như không thì rất khó khăn giới hạn phạm vi”, ông Hồng nói.

Lý giải nguyên do phải sửa đến 141 yếu tố của BLHS 2015, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cho nhân thức vì sửa một lỗi can dự tới nhiều vấn đề luật. Thực tiễn có những yếu tố luật phải sửa đổi chẳng phải do lỗi mà bổ sung thích hợp tình hình thực tiễn như bổ sung các chất ma túy mới phát hiện hay việc thẩm định hàm lượng ma túy do các tập đoàn tư pháp chưa thống nhất, đề xuất đưa thẳng tham gia Luật. 

Lưu ý  về tuổi chịu nghĩa vụ hình sự

Theo Tờ trình của Chính phủ, khuôn khổ sửa đổi, bổ sung vài điều của BLHS năm 2015 lần này can hệ tới 141 yếu tố, trong đó có 43 nhân tố sửa đổi về kỹ thuật, 97 điều sửa đổi về nội dung và huỷ bỏ 1 vấn đề. Theo đó, dự thảo Luật đã sửa đổi, bổ sung mức định lượng, mức hình phạt trong các khuông hình phạt của vài nhân tố luật; bỏ Vấn đề 292 luật pháp tội danh cung cấp dịch vụ trái phép trên mạng máy tính, mạng viễn thông; sửa đổi, bổ sung yếu tố cấu thành của vài tù đọng luật pháp tại 44 nhân tố luật của BLHS năm 2015 để đảm bảo phù hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu chiến đấu phòng, chống tù đọng. Cụ thể, bổ sung hành vi "cướp phá tài sản" vào cấu thành tội bạo loàn (Điều 112) để giải quyết đối với hành vi phạm tội này mà theo BLHS 1999 thì đây là hành vi cấu thành tội hoạt động phỉ; bổ sung các chất ma túy mới phát hiện (chất XLR-11 được tẩm ướp trong cỏ Mỹ và lá KHAT có chứa chất ma túy Cathinone) vào cấu thành phạm nhân về ma túy; cùng lúc bổ sung luật pháp về việc xác định hàm lượng để quy ra khối lượng hoặc thể tích các chất ma túy khiến hạ tầng cho việc giải quyết hình sự… Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến người chưa thành niên tội tình và pháp nhân thương mại lỗi lầm.

Ủy ban Tư pháp của Quốc họp hành phiên toàn bộ lần thứ ba

Về tuổi chịu bổn phận hình sự, khoản 2, Điều 12 của dự thảo được sửa đổi theo hướng người trong khoảng đủ 14 tuổi tới dưới 16 tuổi chỉ phải chịu bổn phận hình sự về tù đọng rất hiểm nguy do cố ý hoặc tù túng đặc biệt nghiêm trọng thuộc một trong các tội danh chi tiết được liệt kê tại khoản 2, Vấn đề 12.

Chánh án Tòa án dân chúng Đô thị Hà Nội Nguyễn Hữu Chính nêu băn khoăn về những căn cứ để liệt kê một vài tội mà người từ đủ 14 đến 16 tuổi phải chịu nghĩa vụ hình sự và đề xuất ban soạn thảo khiến rõ nội dung này. Đại biểu Nguyễn Đức Sáu bình chọn đây không còn thuần túy là lỗi về kỹ thuật nữa mà thuộc về chính sách hình sự đối với trẻ em. Đại biểu dẫn Luật con nhỏ đã luật pháp tại Điều 1: "Trẻ con là người dưới 16 tuổi" nhưng lại phải chịu trách nhiệm hình sự kể cả những tội phạm ít nguy hiểm, nguy hiểm là trái với nguyên tắc chung trong khoảng trước đến nay xuyên suốt các BLHS đặt ra.

Bộ trưởng Tô Lâm bắt buộc cân nhắc quy định về tuổi chịu nghĩa vụ hình sự để đảm bảo tính phòng phòng ngừa, chặn đứng tù túng trong bối cảnh tội nhân trong thanh, thiếu niên đang ở mức báo động như bây giờ. Bộ trưởng nói: "Phải nghĩ đến việc ngăn chặn, ngăn ngừa tù túng. Tù nhân vị thành niên, tù hãm trong thanh, thiếu niên đang ở mức báo động. Tù đọng trong khoảng 18 đến 30 tuổi choán gần 80% số lượng tù hãm. Việc ngăn đề phòng tù nhân ở chỗ này rất cần thiết, khác lạ là dưới 18 tuổi".

Cân nhắc thời gian ưng chuẩn dự án Luật

Một nhân tố thu được rộng rãi sự nhiệt tình của các đại biểu tại Phiên họp là thời gian trình Quốc hội lưu ý chuẩn y dự án Luật. Theo Tờ trình của Chính phủ, Dự án Luật sẽ được trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai (tháng 10/2016).

Dẫn quan điểm của lực lượng phân tích về Công trình Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Văn Luật cho biết,  BLHS 1999 được Quốc hội  cho quan điểm và chuẩn y phổ quát lần trong thời điểm 7 năm chuẩn bị, trong khi đó, tổng thời gian từ khi Quốc hội cho quan điểm tới khi duyệt y BLHS 2015 chỉ khoảng 6 04 tuần. Đây chính là một trong các nguyên cớ cơ bản dẫn tới sơ sót BLHS 2015 và phải sửa đổi, bổ sung vài điều.

Mặt khác, Dự án Luật bao gồm phần đông nhân tố can dự tới sửa đổi, bổ sung 141 nhân tố của BLHS 2015 và qua tiếp diễn kiểm tra, Túc trực Ủy ban Tư pháp thấy còn một vài điều luật cần phải để ý sửa đổi. Đây là nhân tố lớn, can hệ tới quản lý nhà nước chuyên lĩnh vực, đòi hỏi phải có sự phân tích kỹ lưỡng, tham vấn các chuyên gia cả về lý luận và thực tại… do đó phải có thời gian, vật chất quan trọng mới làm tốt được.

“Để đảm bảo thận trọng, hạn chế việc sau khi sửa đổi, bổ sung vẫn còn phát hiện những sơ sót ảnh hưởng tới tính hợp nhất của BLHS và bảo đảm chất lượng của dự thảo luật. Buộc phải Ủy ban Tư pháp công bố Ủy ban Thường vụ trình Quốc hội chú ý chuẩn y phê chuẩn Dự án Luật tại 2 kỳ họp”.

Ông Dương Ngọc Hải, Viện trưởng Viện Kiểm sát quần chúng. # TP. Đại dương Chí Minh, thành viên Ủy ban Tư pháp cũng bày tỏ lo sợ, trong thời điểm ngắn rà soát đã phát hiện sơ sót tại 141 yếu tố. Nếu như chúng ta có thời điểm dài hơn thì rất có thể còn nhận thấy sơ sót nữa, không giới hạn ở 141 điều. “Duyệt ngay tại kỳ họp này có thể chúng ta không yên tâm, nếu đưa vào vận dụng lại tiếp diễn phát hiện sơ sót thì việc sửa càng gian nan hơn”, ông Hải nêu ý kiến.

Đồng quan niệm, ông Phạm Đình Cúc, Ủy viên Ủy ban Tư pháp cho rằng ví như chuẩn y Dự án Luật tại kỳ họp thứ 2 là quá gấp, không đủ cả về thời điểm và tài năng.

Đương nhiên, Chánh Văn phòng, Ủy viên Túc trực  Ban Chỉ huy Cải cách Tư pháp Trung ương Trịnh Xuân Toản lại nghĩ là, không nên kéo dài thời điểm phê duyệt Bộ luật này tới 2 kỳ họp, nhằm phục vụ đòi hỏi đấu tranh phòng, chống tù hãm.

Xem thêm: váy ngủ gợi cảm hà nội