Những ngày ở phố Trà Cang (quận Nam Trà My, Quảng Nam) chúng tôi chứng kiến cảnh cư dân mang gà trắng ra các điểm bán hàng hóa đổi gà đen để cúng cái chết xấu.
Đổi gà về cúng ma
Chiều mở đầu xuống núi, tại một quán văn phòng phẩm nóc Tắk Lăng, thôn 2, phố Trà Cang khách đến tậu hàng nhộn nhịp.
Họ tới đây chủ công tìm rượu về uống sau một ngày lên nương mệt nhọc. Trong đám người đó, có hai người thanh nữ là chị Đại dương Thị Néo và Hồ Thị Thiên cầm một con gà đến quán, bộ lông có đốm trắng, đốm quà.
Tôi hỏi: Hai người mang tới đổi rượu à? Chị Néo đáp theo kiểu nhát gừng: Chẳng hề. Rượu có làng tìm rồi. Vậy đem gà tới khiến cho gì? Tôi hỏi tiếp. Chính mình tới đổi gà đem về cúng cái chết xấu.
Nghe vậy, chủ quán chen vào cho hay: Trong làng mới có một giới trẻ ăn lá ngón trẫm mình, người địa phương mới mai táng lúc chiều. Ở đây ăn lá ngón được họ ý kiến là cái chết xấu. Sau khi đưa vào rừng ma kết thúc, làng buộc phải khiến cho một cái lễ chặn con đường ma về. Lễ phẩm chỉ một con gà, rượu và một số “đồ nghề” do thầy cúng soạn ra.
Bà Biển Thị Thiên đổi gà trắng lấy gà đen.
Lần theo câu chuyện, chúng tôi được biết, người bất hạnh khuất là Biển Văn Thá (16 tuổi) con bà Hồ Thị Quen. Theo lời kể, Thá tìm tới cái chết vì khổ sở, cha đã khuất, nhị mẹ con Thá ở với nhau. Bấy lâu, Thá bị bệnh không làm được công việc gì, hàng ngày ăn bám tham gia người mẹ. Bi thảm tủi phận đau gầy triền miên, Thá ra sau nhà, hái một nắm lá ngón và lấy một ít muối trắng cho tham gia miệng. Thá nằm trong khoảng chiều hôm trước, đến trưa hôm sau đại chúng mới nhận thấy đã tử vong.
Tôi nói: Thá nghĩ quanh quẩn thôi mà! Bà Thiên cả quyết: “Trời ơi! Chết xấu chứ chi nữa. Ở đây ăn lá ngón, treo cũ kĩ là chết xấu hết. Nó chết do con ma rừng bắt chứ không bạn nào làm cho cả. Mỗi cái chết rứa cả làng phải cúng đó. Mà lễ cúng chẳng phải gà trắng, chỉ cúng gà đen nên chính mình phải đem đi đổi”.
Bà Thiên và Néo đưa gà đen về làm lễ cúng con đường bịt ma.
Tôi hỏi tiếp: Gà trắng, cũng như gà đen cả thôi, cúng gà nào chẳng được? Bà Thiên đáp: Không được, từ lâu người Xê Đăng cúng ma xấu phải là gà đen, giờ bản thân theo rứa. Chỉ một cái lông màu trắng chính mình cũng không cúng được. Tôi hỏi tiếp: Sao không nuôi gà đen mà cúng lại nuôi gà trắng vậy? Bà Thiên cười: Hắn đẻ ra chính mình có biết mô, mà nuôi rồi đi đổi cũng dễ mà.
Cuộc trao đổi tại quán rất sòng phằng giữa chủ quán và người địa phương. Con gà được đưa lên bàn cân, nếu như trọng lượng thừa ra thì chủ quán trả thêm tiền cho người đổi, còn thiếu người đổi sẽ bù thêm. Cư dân không quan niệm gà ngon hay dở, chỉ lưu ý tới màu lông của con gà.
Từ bao đời này, người Xê Đăng có tục lệ, người chết xấu có thể bắt người sống. Họ rất sợ con ma sẽ về làng và bắt một người nào đó. Hôm Thá chết, người trong làng giục gia chủ hối hả đưa đi mai táng. Chưa cần mẹ Thá lo thì đồng đội của Thá cùng đám giới trẻ đã kiếm chiếc chiếu quấn thi hài Thá đưa ra rừng ma. Xong xuôi việc, cả làng làm một lễ cúng chặn ma về được doanh nghiệp ngay tại các con phố đưa Thá ra rừng ma đoạn giáp với làng.
Đám bạn teen sẵn sàng đồ vật cho lễ cúng ngay con đường đưa Thá vào rừng ma mai táng.
“Bản thân là em gái của mẹ Thá, từ ốm tới lớn nó hay đến nhà bản thân mình chơi lắm. Giờ phải cúng bịt các con phố nó về để không khách hàng nào bị ma bắt. Ngoài con gà này thì cần thêm đa dạng rượu lắm để công chúng ngồi uống. Lễ cúng này sẽ giúp mái ấm mình không bị ma xấu về bắt người. Mình làm lễ không cho riêng gia đình mà mong cả được lặng ổn để con ma quậy phá”, chị Néo san sớt.
Người lạ không được tham dự
Lễ cúng ma xấu của người Xê Đăng được tổ đa số lần, cứ nhà này công ty tới nhà khác làm. Nhà cúng ngoài con đường, nhà cúng trong nhà. Như lễ cúng chặn mà xấu về làng, sau khi khiến con gà kết thúc, cả làng dồn vào một chỗ ra đoạn đường hôm đưa Thá đi táng khiến lễ.
Từ chiều một số giới trẻ trong làng chọn lựa nhị cây đót to, mập chưa trổ bông. Mỗi cây chỉ để lại 7 lá, sau đó gấp cho ngắn lại. Trên cây đót, buộc thêm hai lá cây rừng to bằng bàn tay và nhị chùm cây cỏ giắt vào thân cây đót. Sau khi hoàn thành, họ cắm ngay con đường mòn hôm đưa Thá tham gia rừng ma và thi hành lễ cúng.
Thầy cúng bắt đầu làm lễ
Theo quan điểm của người Xê Đăng, những ai chết xấu làng không thương, sau mỗi cái chết phải chặn tuyến đường về làng. Còn những người nào không hề chết xấu, làng sắm săng về mái táng tử tế, không bịt đường làm cho gì. Khi xong các phần sẵn sàng, thầy cúng cầm trên tay một con rựa để gần trán, miệng đọc lầm bầm liên tục bằng tiếng Xê Đăng để làm lễ.
Lúc này, hồ hết đại chúng trong làng đuổi chúng đi với nguyên do: Người lạ không được tham gia đây, mời ra ngoài để cho làng hành lễ. Tôi xin: Cho đứng phương pháp 20m nhìn tham gia được không? Một thanh niên quát: Chẳng ngó nhìn chi hết, cán bộ đi cho. Bà con đã nói rồi, không cho bạn nào ngoài làng tham gia cả, đứng trong khoảng xa cũng không được.
Người này phân trần: “Hôm nay làng khiến lễ bịt tuyến đường ma về, để nó về làng bắt người. Từ đầu năm đến giờ có 2 người chết vì ăn lá ngón rồi. Cứ liên tục như ri thì làng hết người mất thôi, làng không muốn mất thêm một nữa mô. Lễ cúng ước muốn dân làng được an ninh, ma không về quấy phá. Cán bộ là người lạ nếu vào con ma bắt thì tội lắm. Công chúng vừa thương cán bộ, vừa thương dân làng đấy”.
Nói xong, người này ngỏ ý thêm: Có một phương pháp muốn vào làng thì cán bộ phải nhập cuộc nhưng nhân tố kiện sáng mai mới ra được khỏi làng. Nếu như đặt chân tham gia đây mà không thi hành đúng lễ nghi sẽ bị phạt 1 con trâu, 3 con heo và 10 con gà và rượu. Giờ cán bộ chọn bí quyết nào? Người này hỏi. Nghe vậy, tôi bảo đồng nghiệp bản thân mình đi ngay.
Đem chuyện hỏi một chủ quán bán buôn tại đây thì người này kể: Hoàng hậu chồng họ lên đây gần 10 năm sắm sửa, những người trong nóc quá thân quen. Thế nhưng mỗi khi lễ cúng ma xấu họ cũng không cho vào, huống biển là người lạ như chúng tôi. Bởi họ quan niệm, sự xuất hiện của người khác sẽ không tốt cho làng, phần con mà theo người lạ để làm hại, như vậy làng cũng không muốn. Cho nên, họ kiêng cữ việc này.
Người Xê Đăng uống rượu bằng cốc, thay nước.
Người này kể tiếp: Cách thức đây mấy năm, khi đang khiến cho tòa tháp các con phố cho người dân, một hôm ống dẫn nước tự chảy trên núi bị hỏng. Người anh nuôi đám người lao động đi sửa thì rủi ro vào làng lúc đang cúng ma xấu. Thấy người lạ, cả làng giữ lại không cho ra ngoài, mặc dù đã cố giảng nghĩa.
“Thấy đi lâu không về, đại chúng sợ chạm mặt chuyện rủi ro liền kéo nhau đi sắm. Lần theo tuyến phố ống dẫn nước, khi đến làng thấy mọi người đang doanh nghiệp lễ cúng, anh nuôi ở trong đó. Nhân thức sự việc, quần chúng xin làng cho anh nuôi về nhưng họ nhất mực không cho, còn chúng tôi bị đuổi thẳng tay. Bởi vậy, tới sáng mai anh nuôi mới đi về trong trạng thái say xỉn. Bởi khi vào làng, họ mời uống rượu thâu đêm”, chủ quán này kể.
Nguồn: Đắc Thành (Nông nghiệp VN)
Đọc thêm: váy ngủ 2 dây
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét