Đánh Giá Iphone: Đại dương Con Rùa lãng mạn ra đời sau thiết kế táo tợn

Hồ Con Rùa nhìn trong khoảng trục đường Nguyễn Đình Chiểu - Ảnh: M.C

Ông cụ Nai lưng Văn D. - cư dân sống trong khoảng năm 1945 trên đường Nguyễn Đình Chiểu, gần khu vực đại dương Con Rùa bây chừ - bảo vậy với chúng tôi tham gia sáng 29-10, khi hàng trăm thanh niên đang sắm đến đây trong một buổi sáng cuối tuần.

Từ tháp nước "tuyệt đẹp" bị phá bỏ đến tượng Ba Hình... ít ai nhớ

Trên băng ghế uốn cong lãng mạn đặt bao quanh đại dương, cụ D. kể: "Trước 1956, cái hồ này bé nhỏ; giữa có tượng ba bộ đội Pháp bằng đồng, dân Sài Gòn xưa gọi là tượng Ba Hình. Cái bùng binh (round point) bao quanh hồ xưa gọi là công trường Maréchal Joffre".

Trí nhớ của cụ không sai. Công trường Maréchal Joffre nằm giữa giao lộ, đúng hơn là một ngã tư của ba con đường nay là Phạm Ngọc Thạch và Võ Văn Tần, Nai lưng Cao Vân, vì hai trục đường sau nằm trên một con đường thẳng)... và là vòng xoay trước tiên của thành phố Sài Gòn sau khi người Pháp vô.

Lúc trước, bản quy hoạch Sài Gòn 500.000 dân năm 1862 của sĩ quan công binh Coffin không hề có vòng xoay này.

Phiên bản đồ Sài Gòn 1878 với vòng xoay (dấu chữ thập trên phiên bản đồ) trước tiên của Sài Gòn, hiện giờ là Công trường Quốc Tế - đại dương Con Rùa. Từ vị trí này lao dốc là trường học Đức Bà (đang xây đắp, năm 1880 mới hoàn thành) - Ảnh tư liệu

Phiên bản đồ quy hoạch Sài Gòn 500.000 dân của Coffin không hề có vòng xoay (bùng binh - round point - đại dương Con Rùa bây chừ - Ảnh tư liệu

Trước khi có công trường, nơi đây là một tháp nước được xây đắp trong khoảng năm 1878 để cung cấp nước cho Sài Gòn, với nguồn cung cấp là một vài biển nước xung quanh mà hiện nay trong khuôn viên Nhà văn hóa Bạn trẻ TP.HCM vẫn còn một cái khá lớn (đã được đặt các tấm bêtông phủ lên. Thỉnh thoảng bằng hữu kiểm soát an ninh ở đây leo xuống kiểm tra, có khi bắt được cá trê khủng).

Tháp nước (chateau d'Eau) này được người Pháp ca ngợi và in bưu thiếp khá phổ thông: "Một công trình tuyệt đẹp trên một nền tảng rất cao và vững chãi với một cầu thang xoắn ốc gắn vô một cái lồng" (Louise Bourbonnaud - Les Indes et l'Extreme Orient, 1892).

Tháp nước khu vực hồ Con Rùa hiện nay lúc xây đắp ngừng và bất biến vòng xoay (dòng chữ trong bưu thiếp: rond point: vòng xoay, dân Sài Gòn gọi là bùng binh) đầu tiên của Sài Gòn. Ảnh chụp trong khoảng ngã tư Phạm Ngọc Thạch - Nguyễn Thị Minh Khai hiện nay về phía tháp nước - Ảnh tư liệu

Tháp nước khu vực đại dương Con Rùa hiện nay đầu thế kỷ 20 nhìn trong khoảng trục đường Blancubé (trước năm 1975 là đường Duy Tân, nay là con đường Phạm Ngọc Thạch). Bên trong tháp là các con phố xoắn lên trên - Ảnh bưu thiếp

Tháp nước (tháp cao phía trên, phía sau phố đi bộ Đức Bà - hiện là khu vực hồ Con Rùa) trên bạn dạng đồ 3D Sài Gòn năm 1881. Tòa nhà lớn bên trái là dinh Norodom (hiện là hội trường Thống Nhất). Tuyến đường trước dinh Norodom là trục đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa bây giờ. Khu nhà cùng tuyến đường gần đó giờ là Trường THPT Lê Quý Đôn - Bạn dạng đồ của đại úy Fauvre

"Tác phẩm tuyệt đẹp" này bị chính người Pháp phá bỏ năm 1921 vì không còn đủ sức phục vụ đòi hỏi cung ứng nước cho Sài Gòn lúc ấy đã đẩy mạnh.

Tượng Ba Hình tượng trưng cho việc đánh chiếm của người Pháp tới năm 1956 cũng bị chính quyền vietnam Cộng hòa phá bỏ mà không ai luyến nuối tiếc.

Tượng không còn, khu vực này trở thành Công trường Chiến Sĩ với cái hồ bé bỏng ở giữa "cốt yếu để mọi người đi qua nghỉ chân chứ ít bạn nào kẹ vô" - cụ D. bảo.

Kiến tạo táo tợn và lãng mạn Sài Gòn

Cái hồ nhỏ xíu ấy nằm bi thương hiu dù nằm giữa một "khung trời đại học" lãng mạn, khi lúc ấy xung quanh nó là vài trường đại học như Luật, Y, Kiến trúc... và "con đường Duy Tân (nay là Phạm Ngọc Thạch) cây dài bóng mát".

Cho tới giữa thập niên 1960, khu vực này đột nhiên như bừng tỉnh với kiến tạo của kiến trúc sư Nguyễn Kỳ. Kiến tạo được chọn lựa trong cuộc tranh tài quy hoạch mới cho một công trường rộng gần 1ha nhưng nằm ảm đạm hiu giữa Sài Gòn này.

Nhưng thật sự khu công trường này trở nên chân thật và thành kỷ niệm không dễ dàng quên của bao thế hệ người trẻ Sài Gòn khi xa đô thị là cuộc trùng tu, tu chỉnh trong khoảng năm 1972.

Cụ thể là việc dựng thêm giữa biển các cột bêtông cao ráo. Trên mỗi cột là năm bàn tay xòe ra đón đỡ một nhụy hoa bêtông nhỏ xíu và thuôn bên trong.

Bên ngoài là vòng xoay liên lạc, bên trong hồ cũng là một hệ thống tuyến đường đi bêtông xoắn ốc theo vòng xoay, hướng tới các trụ bêtông và một bia bêtông ghi tên những nước thừa nhận Việt Nam Cộng hòa lúc ấy.

Bia ghi tên được kiến tạo đặt trên một con rùa lớn bằng hợp kim đồng mà đám học sinh chúng tôi khi tới đây đều leo lên cỡi và nghịch phá. Phổ thông người khi tới đây chơi cũng tranh thủ chụp hình với con rùa này.

Công trường Chiến Sĩ (nay là Công trường Quốc Tế) trước lúc chỉnh trang giữa thập niên 1960, lúc đó đại dương Con Rùa chỉ là một hồ nước bé nhỏ chứ không lớn như bây giờ - Ảnh tư liệu

Biển Con Rùa lúc mới xây dựng xong với con rùa phù hợp kim đồng dưới bia bêtông, đầu rùa hướng về trụ bê tông tròn giữa hồ, hướng trên hè phố Đức Bà - Ảnh: Wayne Trucke

Những bước chân đầu tiên trên biển Con Rùa khi mới xây đắp kết thúc - Ảnh: Wayne Trucke

Một góc hồ Con Rùa sáng 29-10. Vết còn lại của lưng con rùa đồng vẫn còn dưới bệ bêtông màu trong trắng ảnh - Ảnh: M.C.

Thế là biển Con Rùa thành lập, dù tên gọi chính thức của nó cho đến nay vẫn là Công trường Quốc Tế. Thậm chí khi con rùa đồng không còn sau một vụ phá hoại sau năm 1975, người ta vẫn gọi đó là biển Con Rùa - dù đại dương không hề có con rùa thật lẫn rùa đồng nào.

Nhiều khi cũng có giới trẻ nghịch ngợm thả rùa phóng sinh vô đó, nhưng khiến cho sao những chú rùa tội nghiệp này có thể sống trong một cái hồ toàn bêtông và thường được làm vệ sinh.

Xin không nói những huyền thoại hư hư thực thực về long mạch, về trấn yểm của tổng thống vietnam Cộng hòa lúc bấy giờ, có thể nói đại dương Con Rùa mà những tuổi teen tậu tới bây chừ có một thiết kế rất táo tợn.

Trong đó ngay khi vừa xây dựng thương hiệu 1972, nhà cửa này từng bị la hoảng khi những đoạn đường đi trên hồ uốn lượn mà không phải có lan can phòng chống... té biển.

Thế nhưng từ khi đưa vào dùng năm 1972 đến nay, chuyện té hồ chừng như chưa bao giờ là vấn nạn cần phải lưu ý, dù có thể thỉnh thoảng cũng có người nào đó hụt chân té xuống cái hồ... cạn sợt này.

Cùng chúng tôi đi trên các con đường bêtông nổi lát đá rửa (để bám chân - được làm cho rất chắc chắn, giờ vẫn vững chắc sau gần nửa thế kỷ trên mặt biển và đội mưa nắng), kiến trúc sư trẻ Đậu Việt Đức (Công ti CP nhà Hưng An, Q.Bình Thạnh, TP.HCM) nhận định: "Vị kiến trúc sư thiết kế nơi đây đã khôn khéo hướng dẫn tầm nhìn của người đi trên các đoạn đường xoắn ốc trên hồ đến khu trung tâm (các cột bêtông và bia rùa) nên đã ít nhiều hạn dè bỉu tai nạn té hồ".

Theo anh, "đây là thiết kế đơn giản nhưng lãng mạn một phương pháp rất táo tợn - giữa một Sài Gòn ít phổ thông Để ý công năng, hình khối lúc ấy; nhất là chấp hành ở một khu vực dành cho bao người hỗ tương hằng ngày".

Và nét lãng mạn ấy với thách thức của thời gian đã được xác thực bởi bao thế hệ bạn trẻ, học sinh, người dân Sài Gòn mua tới, nhớ về; như một trong những vị trí cute nhất Sài Gòn.

...Như buổi sáng cuối tuần thông thường 29-10, khi chúng tôi đến đây, hàng trăm bạn trẻ đang ngồi bên nhau bao quanh và bên trong. Một mái ấm trẻ cùng nhị con nhỏ dại tung tăng bước vô. Rồi một cặp bạn teen đôi mắt ngời êm ấm bước lên khối cầu thang trên đại dương chụp ảnh đám cưới...